Đồng Tháp là một trong 13 tỉnh của vùng đồng bằng sông Cửu Long, nằm ở đầu nguồn sông Tiền, phía Bắc giáp với tỉnh Long An, phía Tây bắc giáp tỉnh Preyveng thuộc Campuchia, phía Nam giáp An Giang và Cần Thơ. Tỉnh Đồng Tháp có đường biên giới quốc gia giáp với Campuchia với chiều dài khoảng 50 km từ Hồng Ngự đến Tân Hồng, với 4 cửa khẩu là Thông Bình, Mỹ Cân,Thường Phước, Dinh Bà (Thường Phước và Dinh Bà là cửa khẩu quốc tế)
- Địa hình: tương đối bằng phẳng với độ cao phổ biến 1–2 mét so với mặt biển. Địa hình được chia thành 2 vùng lớn:
*** vùng phía bắc sông Tiền: thuộc khu vực Đồng Tháp Mười có địa hình bằng phẳng
*** vùng phía nam sông Tiền là nơi nằm kẹp giữa sông Tiền và sông Hậu lại có địa hình lòng máng, hướng dốc từ hai bên sông vào giữa, thường bị ngập nước vào mùa lũ hằng năm.
- Sông ngòi: Tỉnh có hệ thống sông, ngòi, kênh, rạch chằng chịt; nhiều ao, hồ lớn. Sông chính là sông Tiền chảy qua tỉnh với chiều dài 132km. Dọc theo hai bên bờ sông Tiền là hệ thống kênh rạch dọc ngang.
- Hành chánh: Đồng Tháp có 12 đơn vị: 2 thành phố (Cao Lãnh, Sa Đéc), 1 thị xã (Hồng Ngự) và 9 huyện.
- Khí hậu: Đồng Tháp nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, đồng nhất trên địa giới toàn tỉnh, khí hậu ở đây được chia làm 2 mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Trong đó, mùa mưa thường bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô bắt đầu từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Nhiệt độ trung bình 26,6ºC.
- Dân số: tính đến cuối năm 2011, toàn tỉnh có 1. 673. 200 người gồm có 21 dân tộc cùng sinh sống. Trong đó dân tộc Kinh có 1.663.718 người, người Hoa có 1.855 người, người Khmer có 657 người, còn lại là những dân tộc khác như Chăm, Thái, Mường, Tày…
THẮNG CẢNH và DI TÍCH
Tỉnh Đồng Tháp có nhiều điểm du lịch và di tích lịch sử như khu di tích Gò Tháp, khu di tích Xẻo Quýt, Lăng cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, Vườn quốc gia Tràm Chim, Vườn cò Tháp Mười, Làng hoa cảnh Tân Quy Đông (Vườn hồng Sa Đéc) … Các điểm tham quan, du lịch của tỉnh mới được đầu tư, tôn tạo một phần, hệ thống cơ sở hạ tầng còn yếu kém, chưa đồng bộ nhất là giao thông, nên còn nhiều hạn chế, chưa tạo được sức hấp dẫn mạnh đối với du khách, chưa khai thác tốt tiềm năng, thế mạnh của vùng sông nước Đồng Tháp Mười và biên giới đất liền với Campuchia.
- Lăng cụ Phó Bảng Nguyễn Sinh Sắc: Khu di tích cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc tọa lạc ở số 123/1 Phạm Hữu Lầu, phường 4, thành phố Cao Lãnh, là công trình ghi ơn cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, nhà nho yêu nước và là thân phụ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Khu di tích được chia thành ba khu vực chính gồm: Khu lăng mộ Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, Nhà sàn Bác Hồ và Ao sen, đặc biệt khu nhà sàn Bác Hồ được phục chế nguyên mẫu như nhà sàn của Bác ngay tại Phủ Chủ tịch ở Hà Nội.
- Khu di tích Xẻo Quýt thuộc 2 xã Mỹ Hiệp và Mỹ Long, cách thị xã Cao Lãnh 30 km, là một khu rừng tràm rộng hơn 20ha được tỉnh Ðồng Tháp quy hoạch, bảo tồn trở thành khu di tích cách mạng, trong khung cảnh thiên nhiên rừng tràm. Khu di tích được bảo tồn nguyên trạng: nhà hầm, công sự, hầm bí mật… giúp cho du khách biết được khung cảnh của cuộc sống khắc nghiệt thời chống Mỹ. Nơi đây từng là căn cứ của cơ quan Tỉnh ủy Kiến Phong trong kháng chiến chống Mỹ (từ cuối năm 1959). Những khoảnh rừng tràm tự nhiên đã che chở cho cán bộ, chiến sỹ bám trụ tiến hành các hoạt động cách mạng đến ngày toàn thắng 30/4/1975.
- Khu di tích Gò Tháp: thuộc ấp 4, xã Tân Kiều, huyện Tháp Mười, cách thành phố Cao Lãnh về hướng đông bắc 43km (theo đường bộ và đường thủy). Quần thể di tích Gò Tháp gồm có 5 di tích tiêu biểu (tính từ con lộ Mỹ Hòa đi vào): Gò Tháp Mười, tháp Cổ Tự, mộ và đền thờ cụ Ðốc Bình Kiều, gò Minh Sư, miếu Bà Chúa Xứ.
- Khu du lịch sinh thái Gáo Giồng: thuộc ấp 6, xã Gáo Giồng, huyện Cao Lãnh, Đồng Tháp, khu du lịch sinh thái Gáo Giồng (hay mọi nguời thường quen gọi là vườn chim Gáo Giồng) từ lâu đã nổi tiếng là “ốc đảo xanh” với cảnh quan thiên nhiên đặc trưng cho vùng đất trũng Đồng Tháp Mười. Được xem là lá phổi của Đồng Tháp Mười, rừng tràm Gáo Giồng có diện tích khoảng 1.700 ha, trong đó có 250 ha rừng nguyên sinh và sân chim rộng gần 40 ha cùng nhiều loài chim muông hàng chục nghìn con khiến rừng tràm này được xem là vườn cò lớn nhất hiện nay ở vùng Đồng Tháp Mười. Gáo Giồng đẹp nhất vào mùa nước nổi. Lúc ấy, nước từ sông Mêkông kéo về phủ ngập cánh đồng, biến Gáo Giồng thành một ốc đảo giữa trời nước mênh mông, rực lên màu vàng hoa điên điển, màu tím hoa súng pha lẫn sắc hồng của những cánh sen, màu xanh mướt của rừng tràm.
- Vườn quốc gia tràm chim - khu Ramsar thứ 2000 của thế giới:
Nằm lọt thỏm giữa vùng đất trũng ngập nước của Đồng Tháp Mười, tràm Chim Tam Nông có diện tích tự nhiên 7.612 ha, thuộc địa phận 5 xã. Sau thời gian quy hoạch, phát triển và mở rộng, đầu năm 1999, nơi này chính thức được chính phủ công nhận là “Vườn quốc gia Tràm Chim” . Đặc biệt, vào tháng 5/2012, Vườn quốc gia Tràm Chim đã trở thành khu Ramsar (vùng đất ngập nước, đa dạng về sinh học có tầm quan trọng quốc tế) thứ 2.000 trên thế giới và là khu Ramsar thứ 4 của Việt Nam.
· Làng hoa kiểng Sa Đéc nằm trong địa phận xã Tân Qui Đông, thành phố Sa Đéc, bên bờ sông Tiền quanh năm lộng gió, màu mỡ phù sa, ngập tràn ánh nắng, là một trong những trung tâm hoa kiểng của miền Nam, rộng khoảng 60ha với 600 hộ và 3.600 lao động chuyên trồng hoa và cây cảnh.
Khi Tết Nguyên Đán về, đủ các loài hoa, kiểng được chuyển về thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh bạn để khoe sắc, khoe màu trong những ngày Tết cổ truyền của dân tộc.
Ngoài hoa còn các loại cây kiểng quí hiếm, tuổi thọ hàng trăm năm. Có những loại cây rất bình dị gần gũi với đời sống người lao động như: khế, cau, bùm sụm, sung, si, mai… qua bàn tay khéo léo, cần mẫn, tài hoa, với tâm hồn nghệ sĩ của các nghệ nhân đã trở thành những cây kiểng quí, có hình dáng đẹp, lạ.
Làng hoa kiểng Sa Đéc, một trong những điểm du lịch hấp dẫn của tỉnh Đồng Tháp.
· Chợ chiếu Định Yên: làng chiếu Định Yên nằm cạnh sông Hậu, thuộc xã Định Yên, huyện Lấp Vò. Nghề dệt chiếu ở ngôi làng này đã có cách đây gần một trăm năm.
Người dân ở đây sau khi làm ra thành phẩm sẽ mang ra bán tại chợ đầu mối Định Yên.
Nét văn hóa độc đáo của chợ chiếu này là chợ họp vào ban đêm trong thời gian khoảng 2 tiếng và được người dân ở đây gọi là chợ ma. Do bà con suốt ngày bận rộn với công việc đồng áng hoặc miệt mài bên khung dệt nên chỉ có đến Định Yên vào ban đêm mới thấy được cảnh họp chợ nhộn nhịp, mỗi người chong một đèn quây quần trước sân chùa An Phước. Giờ họp chợ không cố định, đêm sau thường sớm hơn đêm trước 1 giờ và cứ thế xoay vòng.
Một điểm đặc biệt khác với những phiên chợ khác là ở đây người bán thì đi, đứng, trong khi người mua thì lại ngồi. Người mua chiếu thì tìm một chỗ ngồi chờ còn người bán ôm hoặc vác chiếu trên vai đến chào hàng ngã giá. Nơi đây nhộn nhịp những cô gái trẻ ngược xuôi mời chào sản phẩm chiếu đủ loại đa dạng về màu sắc hoa văn.
Hàng năm, chợ chiếu Định Yên cung cấp hàng triệu sản phẩm các loại khắp vùng đồng bằng sông Cửu Long và miền Đông Nam bộ… Ngoài ra chợ còn là nơi tập trung của tàu thuyền khắp mọi nơi như Sa Đéc, Vĩnh Long… về bán bố lác, phẩm màu…là những nguyên liệu phục vụ cho sản xuất chiếu, khiến chợ đêm càng thêm nhộn nhịp trong ánh đèn rực rỡ, để lại ấn tượng khó phai trong lòng du khách.
· Nhà cổ Huỳnh Thủy Lê, nằm tại số 255A, đường Nguyễn Huệ, Phường 2, thành phố Sa Đéc, từng thuộc chủ quyền của ông Huỳnh Cẩm Thuận, cha của ông Huỳnh Thủy Lê, người tình của nữ sĩ Marguerite Duras. Ngôi nhà được xây dựng vào năm 1895 với nguyên vật liệu chính là gỗ quý. Nhưng đến năm 1917, ngôi nhà đã được sửa chữa lớn, được xây dựng bằng gạch đặc bao lấy khung gỗ bên trong. Do đó, khi quan sát phần mặt tiền nhà, du khách cứ ngỡ là một ngôi biệt thự Pháp. Nhưng khi bước vào bên trong, du khách sẽ choáng ngợp bởi vẻ đẹp của lối kiến trúc Trung Hoa: tất cả vật trang trí bên trong đều được sơn son thếp vàng.
Du khách ghé thăm ngôi nhà này không chỉ để nghe câu chuyện tình giữa cô gái Pháp Marguerite Duras và chàng người tình Huỳnh Thủy Lê, mà còn để thấy tận mắt vẻ đẹp kiến trúc của một trong những ngôi nhà tráng lệ nhất vùng đất Nam Bộ xưa.
